Early Stage Universe

O uczniach w spektrum autyzmu na lekcjach języka angielskiego

22.08.2023
autyzm

Jako małe dziecko wrzeszczała, wybuchała ze złości, gryzła, drapała, a nawet rzucała odchodami. Nie znosiła dotyku. Nie patrzyła w stronę rozmówcy. Wpadała w trans z powodu zbyt dużego hałasu. Patrzyła godzinami na piasek albo kiwała się. Jednak jej matka nigdy nie straciła cierpliwości. Jak to możliwe, że Temple Grandin, dziewczynka z ciężką odmianą autyzmu, nie skończyła w szpitalu dla psychicznie chorych (w latach 50-tych zeszłego wieku była z pewnością uważana za chorą psychicznie), lecz wyrosła na wybitną autorkę publikacji naukowych i profesorkę weterynarii, powszechnie uznawaną za czołową światową specjalistkę w dziedzinie humanitarnego traktowania zwierząt? O tej historii dowiecie się, jeśli obejrzycie film “Temple Grandin” lub jej wystąpienia na TED. Tymczasem spróbujmy wejść w świat Temple Grandin i potraktować każdego ucznia rozwijającego się w spektrum autyzmu, jak potencjalny wybitny nietypowy umysł.

W dzisiejszym artykule dotkniemy szeroko dyskutowanego obecnie tematu o współpracy z uczniami ze spektrum autyzmu. Dane dotyczące występowalności zaburzeń ze spektrum autyzmu wahają się między 1 na 54 dzieci (USA) a ok. 1% populacji (Europa i Azja). Statystyki wskazują, że autyzm diagnozowany jest u chłopców około 4 razy częściej, niż u dziewcząt. Liczba osób z diagnozą spektrum autyzmu znacznie wzrasta na przestrzeni ostatnich lat. Oznacza to, że jako nauczyciele coraz częściej będziemy gościli dzieci ze spektrum w swoich klasach.

Czym charakteryzuje się spektrum autyzmu? Przede wszystkim autyzm nie jest chorobą. Według międzynarodowej klasyfikacji chorób i problemów zdrowotnych autyzm to "grupa zaburzeń, charakteryzujących się jakościowymi odchyleniami od normy w zakresie interakcji społecznych i wzorców komunikacji oraz ograniczonym i stereotypowym repertuarem zainteresowań i aktywności." Charakteryzuje się wadliwym funkcjonowaniem w trzech obszarach: interakcji społecznych, komunikacji oraz zachowania (ograniczone, stereotypowe, powtarzające się). Dawniej wyróżniano Zespół Aspergera, w obecnej międzynarodowej klasyfikacji chorób i problemów zdrowotnych znika ta nazwa, pojawia się natomiast spektrum zaburzeń autystycznych. Nie jest prawdą, że osoby w spektrum autyzmu nie potrafią budować współpracy w oparciu o relację. Dzieci w spektrum, tak samo jak wszystkie inne, są gotowe do nawiązywania relacji, choć robią to inaczej. Są też gotowe do współdziałania, szczególnie jeśli weźmiemy pod uwagę ich indywidualne uwarunkowania i potrzeby. Tak jak wszyscy, potrzebują do nauki i rozwoju poczucia bezpieczeństwa, zaufania i szacunku.

U uczniów rozwijających się w spektrum autyzmu można zaobserwować:

Trudności w relacjach społecznych np. nadmierna sztywność w trzymaniu się własnego pomysłu, bycie niezrozumianym, nieumiejętność rozpoznania perspektywy drugiej osoby, kłopoty ze stworzeniem adekwatnej odpowiedzi na zaproszenie do zabawy czy kontaktu. Sztywność w zachowaniu służy zapewnieniu sobie poczucia bezpieczeństwa.

Trudności z funkcjonowaniem w grupie - bywa, że dzieci w spektrum stają się osamotnione, są wyciszone, mniej zaangażowane. Dzieci w spektrum łatwo podpuścić, naciągnąć, namówić do zrobienia czegoś, sprowokować.

Trudności komunikacyjne - dzieci ze spektrum miewają kłopoty komunikacyjne, przejawiające się szczególnie trudnością w dostrzeganiu perspektywy drugiej osoby, niższe zainteresowanie tym, w jakim stanie jest rozmówca i jaka jest jego perspektywa. Dosłownie odczytują komunikaty - często nie rozumieją metafor, aluzji, ironii czy dowcipów. Wyrażają się bardzo bezpośrednio - mówią to, co myślą.

Rutyny i struktura - uczniowie ci przywiązani są do wykonywania różnych działań w określony sposób. Wszelkie zmiany czy nowości mogą wywoływać napięcie duży wyższe niż u osób neurotypowych (osoby bez zaburzeń rozwojowych).

Dużo silniejsza wrażliwość sensoryczna - uczniowie często będą narzekali na hałas, zmiany temperatury, czy niewygody związane np. z materiałem, z jakiego jest wykonane ubranie czy długopis, którym piszą.

Szczególne zainteresowania - często osoby ze spektrum mają szczególne zainteresowania, bardzo dogłębną wiedzę na ich temat, bywa, że “zanudzają” słuchacza na ich temat.

Specyficzne zachowania związane z regulacją emocji - np. stereotypie ruchowe (powtarzalne, mimowolne ruchy, charakteryzujące się występowaniem stałego wzorca, powtarzalne, skoordynowane oraz rytmiczne), niezgrabność poruszania się.

Na co zwrócić uwagę we współpracy z uczniami rozwijającymi się w spektrum autyzmu?

  • Warto pamiętać, że metafory, porównania, symbole, ironia - utrudniają zrozumienie przekazu.

  • Warto uprzedzać o zmianach i uprzedzać o tym, co się będzie działo.

  • Osoby w spektrum lubią mieć plan. Czasem pomaga rozpisanie dokładnego planu na tablicy i odznaczanie kolejnych etapów.

  • Wiele osób w spektrum preferuje, byśmy swoje oczekiwania odnośnie tego, jakie zasady obowiązują na zajęciach formułowali bardzo dosłownie - w formie wyraźnych instrukcji, wyjaśnień.

  • Uwaga na nadmiar bodźców - zadbaj o niezbyt duże natężenie hałasu, spokojną przestrzeń, zrozum dyskomfort spowodowany nadwrażliwością.

  • Uczniowie ze spektrum autyzmu czasem mogą się odcinać od kontaktu - patrzeć za okno, przestać współdziałać - być może ich możliwości zostały przekroczone. Warto im na to pozwolić, może nie są w stanie być w kontakcie dłużej i potrzebują zregenerować się zanim do niego powrócą.

  • Uczniowie z ZSA mogą potrzebować więcej czasu na przetworzenie informacji, odpowiedź na pytanie, zaplanowanie, reakcję, zrozumienie, zmianę, dostosowanie.

  • Jeśli dziecko z ZSA przejawia trudności w relacjach, łatwiej będzie mu budować relacje w oparciu o pasję i specyficzne zainteresowania. Przygotowywanie prac domowych, pisemnych czy wypowiedzi ustnych w oparciu o te zainteresowania również może okazać się skuteczną metodą nauczania.

  • Z powodu częstego niezrozumienia reguł społecznych uczniowie ci wpadają w stany frustracji czy złości, co może nieco utrudniać proces nauczania, ważne więc aby ograniczać bodźce i możliwe czynniki powodujące napięcia, a w przypadku wystąpienia ataku złości nie dolewać oliwy do ognia, pomóc uczniowi się wyciszyć i zrozumieć, zaakceptować jego uczucia.

Perspektywa trudności nie napawa optymizmem, jednak warto zwrócić uwagę na ogromne zasoby ucznia z ZSA. Należą do nich między innymi: szczegółowa analiza, niezwykła skrupulatność; wyjątkowe zainteresowania i wytrwałość w ich zgłębianiu, encyklopedyczna wiedza w wybranej dziedzinie, tendencja do porządkowania wiedzy, dobra pamięć mechaniczna (fakty, daty). Ludzie z ZSA to często wybitne talenty w naukach ścisłych, wyróżnia ich przestrzenna wyobraźnia czy silna potrzeba skończenia raz rozpoczętego zadania, dzięki czemu wytrwale realizują cele, tak jak bohaterka z początku artykułu - Temple Grandin.

Współpraca z uczniami neuroatypowymi niewątpliwie wymaga innego podejścia, dużej wiedzy i cierpliwości, jednak spojrzenie na nich, jak na osoby z niezwykłymi zdolnościami na pewno pomoże wydobyć ich potencjał i ułatwić funkcjonowanie w grupie. W tej materii nieodzowna jest też współpraca z rodzicami, którzy są skarbnicą wiedzy na temat tego, czego potrzebuje ich dziecko i co działa we współpracy z nim.

Beata Wysocka


Komentarze

Rozmowa kwalifikacyjna lektor jezyka angielskiego

Jak dobrze wypaść na rozmowie kwalifikacyjnej? Rady dla lektorów

Jak dobrze wypaść na rozmowie kwalifikacyjnej? Przede wszystkim zwróć uwagę na to, jakie masz umiejętności – również te miękkie – i przemyśl, jak możesz je z...
Czytaj więcej
Praca jako lektor nauczyciel bez wyksztalcenia filologicznego

Praca jako lektor angielskiego bez wykształcenia filologicznego – czy to możliwe?

Jak zostać nauczycielem angielskiego bez studiów? Czy to w ogóle możliwe? Jeżeli chcesz uczyć w szkole podstawowej lub średniej, to wystarczy, że ukończysz n...
Czytaj więcej
Myslenie krytyczne w edukacji dzieci i mlodziezy early stage

Jak rozwijać umiejętności krytycznego myślenia u uczniów na lekcjach języka angielskiego?

Co to jest myślenie krytyczne? Na czym polega? Myślenie krytyczne to ważna umiejętność we współczesnym świecie. Jest zaliczana do kluczowych kompetencji XXI ...
Czytaj więcej
QT 2

Quick Trick season 2, episode 2: ONE PEN

W drugim odcinku drugiego sezonu QUICK TRICK przedstawiamy kolejny sposób na ćwiczenie nauki pisania nowych słów bez konieczności przynoszen...
Czytaj więcej