Stuart Shanker „Samoregulacja w szkole” książka dla nauczyciela

Stuart Shanker „Samoregulacja w szkole” – książka do nauczycielskiej biblioteczki

20.02.2024
Samoregulacja dziecka w szkole

„Samoregulacja w szkole” dra Shankera zawiera rezultaty wielu badań poświęconych umiejętności samoregulacji. Wyróżnia się ogromną ilością konkretnych przykładów z klasy, przejrzystą formą i przystępną szatą graficzną.

Stasio wychodzi do szkoły, lekko spięty, bo ma dziś ważną prezentację, którą przygotowywał kilka godzin. Mama zatrzymuje go i pyta, jak się czuje. Stasio przyznaje, że jest lekko zestresowany. Mama mówi, że rozumie, bo taka prezentacja to nie lada wyzwanie, a widziała, że Staś poświęcił na nią dużo czasu. - Jak sobie z tym stresem radzisz? - pyta mama. - Mówię sobie: „Stasiu, dasz radę!” - odpowiada chłopiec, i dziarsko rusza do szkoły.

Którą umiejętnością w tej sytuacji wykazał się Staś?

a) empatii
b) regulacji uczuć
c) planowania i organizacji
d) ustalania celów

Oczywiście, macie rację! Staś pięknie wyregulował swoje uczucia dodając sobie otuchy poprzez skierowanie do siebie samego słów wsparcia! Mama Stasia z pewnością przeczytała książki Stuarta Shankera i nauczyła swojego synka dbać o emocje, również w szkole 🙂. Warto zwrócić uwagę, że wszystkie cztery z wymienionych umiejętności dotyczą samoregulacji i są niezwykle przydatne także w klasie

Samoregulacja emocji w szkole
Emocje można wyregulować także za pomocą ćwiczeń mindfulness.

Bardzo dziękuję Kasi, która poleciła mi książkę naprawdę wartą przeczytania i podzielenia się jej zawartością z innymi nauczycielami i nauczycielkami. „Samoregulacja w szkole” dra Shankera, bo o niej mowa, wyróżnia się przede wszystkim ogromną ilością konkretnych przykładów z klasy, przejrzystą formą i bardzo przystępną szatą graficzną. Zawiera rezultaty wielu różnorodnych badań oraz case studies, dzięki czemu jest praktyczna i przystępna.

„Samoregulacja w szkole” podzielona jest na rozdziały traktujące o poszczególnych obszarach – emocjonalnym, biologicznym, poznawczym, społecznym, a także prospołecznym – w których warto ćwiczyć samoregulację. Sam ich podział wydał mi się niezwykle ciekawy, szczególnie interesowały mnie różnice pomiędzy ostatnimi dwoma. Pozostałe rozdziały dotyczą kwestii samoregulacji w edukacji specjalnej i zdrowia psychicznego.

Samoregulacja a biologia, regulacja zewnętrzna i bodźce

Jeśli chodzi o obszar biologiczny, wg autora książki przejawy optymalnej samoregulacji to m.in.:

  • zdrowie fizyczne (odporność),
  • wystarczający poziom energii,
  • zdolność do zachowania spokoju pośród bodźców rozpraszających.

Za frapujący wątek uważam kwestie wpisania zdolności zachowania spokoju w biologię człowieka, ponieważ zwykle spokój łączy się ze sferą emocjonalną. Według przytoczonych przez autora badań dzieci uczą się samoregulacji, doświadczając regulacji z zewnątrz – od rodziców, nauczycieli i innych opiekunów. To ważny wątek, ponieważ pokazuje, że dziecko pozostawione samo sobie wcale nie nauczy się wyciszać (a przynajmniej nie każde i nie warto tego oczekiwać).

W tym rozdziale zwraca się uwagę na fakt, jak bodźce zewnętrzne mogą pomóc dzieciom lub utrudnić samoregulację – porusza się kwestie uspokojenia bodźców wizualnych i dźwiękowych w klasach, umożliwienie korzystania z przedmiotów ułatwiających uspokajanie / skupienie np. zabawek antystresowych czy pozwolenie na wykonywanie ćwiczeń np. pajacyków w momentach, kiedy potrzebujemy podniesienia poziomu energii w górę. Podkreśla się też ważność przedstawiania uczniom planu dnia i rytuałów klasowych. Jedną z najważniejszych spraw jest jednak podwyższanie świadomości dzieci – uczenie ich zauważania, co je uspokaja, kiedy trudniej im się skupić i jak mogą sobie radzić w trudnościach związanych z nieodpowiednim pobudzeniem.

Jak wpływać na umiejętność samoregulacji uczniów?

W samoregulacji emocjonalnej kluczowa jest umiejętność modulacji silnych emocji, odporność emocjonalna, chęć eksperymentowania, pragnienie tworzenia, a także poczucie wartości oparte o adekwatną samoocenę. Czy możemy jako nauczyciele na te umiejętności wpływać? Wśród wielu badań, opisów lekcji oraz konkretnych porad znajdziemy między innymi kilka o tym:

  • że dyscyplina oparta na strachu przed negatywnymi konsekwencjami nie usprawnia samoregulacji w emocji;
  • jak potrzebne jest samodzielne poddawanie refleksji własnej i regulacji emocjonalnej;
  • jak wykorzystać lekturę do dyskusji o emocjach;
  • jak uczyć dzieci rozpoznawać emocje u siebie i u innych;
  • jak wykorzystać świetną metodę SNAP (STOP NOW AND PLAN) z dziećmi, aby zatrzymać automatyczne reakcje, które im nie służą.

Samoregulacja uczniów w szkole
Warto uczyć dzieci rozpoznawać emocje u siebie i u innych.

Obszar poznawczy

W obszarze poznawczym przeczytamy między innymi o skupianiu się, braniu pod uwagę perspektywy innej niż własna, planowaniu, rozumieniu przyczyny i skutku, wyznaczaniu sobie celów. Do samoregulacji zaliczamy też metapoznanie, czyli „myślenie o myśleniu” – rozumienie własnego myślenia i procesów poznawczych.

Czym jest uwaga ucznia?

Jeśli chodzi o uwagę, autor zauważa, że nie jest ona zjawiskiem statycznym, ale „aktywnym, nakierowanym na cel zjawiskiem, w którym uczeń przyjmuje i przetwarza wiele różnego rodzaju informacji, a następnie odpowiednio planuje i wykonuje działania.” Zastanawia się przy tym, skąd mogą wynikać problemy ze skupieniem uwagi, omawia problem ADHD, a także podkreśla wartość edukacyjną i poznawczą zabawy.

Gry wzmacniające uwagę

Wśród gier wzmacniających uwagę wymienione są:

  • podchody
  • gry na orientację
  • układanki
  • zabawy z „zastyganiem” takie jak np. „posągi” lub „raz, dwa, trzy, baba Jaga patrzy”
  • tory przeszkód,
  • Simon says,
  • a nawet odpowiednio dobrane do celów gry czy programy komputerowe np. interaktywne gry taneczne

Być może niektóre z powyższych gier mogłyby stanowić atrakcyjny przerywnik lekcji, który przy okazji pomagałby wspierać ćwiczenie uwagi uczniów.

Zobacz też:

👉 Mindfulness w pracy nauczyciela
👉 Uważność - jak może pomóc nauczycielom i nauczycielkom?
👉 W jaki sposób ćwiczyć uwagę uczniów?

Obszar społeczny

W obszarze społecznym do kluczowych cech zaliczono między innymi:

  • rozumienie własnych intencji i uczuć swoich i innych osób,
  • stosowne reakcje na uczucia,
  • skuteczną komunikację,
  • poczucie humoru, które nie opiera się na wyśmiewaniu
  • kompromis.

W tym rozdziale dowiemy się o tym, czym jest współregulacja i o nauce przez współpracę. W strategiach wspierania pracy nad obszarem społecznym samoregulacji wymienia się na przykład:

  • zapewnienie różnych doświadczeń nauki;
  • rozwój słownictwa dotyczącego uczenia się i emocji;
  • współpraca z rodzicami w konsekwencji stosowania strategii;
  • zachęcania uczniów do rozumienia, czego doświadczają i co czują inni ludzie.

Zobacz też:

👉 Jak uczniowie uczą się od siebie nawzajem?

Obszar prospołeczny

Obszar prospołeczny „odnosi się do zachowań pozytywnych, pomocnych i podejmowanych w celu szerzenia akceptacji społecznej i przyjaźni”. Kluczowe cechy to umiejętność pomocy innym w regulacji, poczucie uczciwości do siebie i innych, zdolność do stawiania potrzeb innych przed własnymi oraz przekonanie, że należy postępować zgodnie z własnymi przekonaniami.

Zobacz też:

👉 Nonviolent Communication – porozumienie bez przemocy. Dlaczego NVC jest niezbędne w pracy nauczyciela?

Empatia a przemoc rówieśnicza w szkole

Autor podkreśla wagę empatii, mówi o różnych jej aspektach – trosce o emocje drugiej osoby, próbę pomocy innych w radzeniu sobie z ich emocjami, rozróżnienia między własnymi a cudzymi emocjami (zachowanie spokoju w obliczu osoby zdenerwowanej). Mówi o tym, czym jest przemoc rówieśnicza i jak pomagać ją rozpoznać.

Nauczyciele mogą pomagać uczniom rozwijać umiejętność empatii np. poprzez dyskusje nad filmami, pytania o uczucia bohaterów filmowych, książkowych czy postaci z fotografii/rysunków, zachęcać do empatii, proponować różnego rodzaju roleplaye, zastanawianie się nad motywami i skutkami przemocy rówieśniczej. W celu ćwiczenia umiejętności prospołecznych możemy też przygotowywać wspólnie kontrakty, zachęcać uczniów do podjęcia inicjatyw czy brania udziału w wolontariatach.

Dla mnie książka jest wielkim odkryciem – pokazuje nie tylko wartość pracy nad kondycją psychiczną uczniów, ale także w ogóle jej możliwość i sensowność. Okazuje się, że nauczyciele mogą niezwykle wiele zrobić, aby pomóc uczniom radzić sobie z problemami z emocjami, uwagą czy zwiększyć rezyliencję, a tym samym znacznie efektywniej (się) uczyć. Wydaje się, że takie podejście może znacząco wpłynąć na problemy z zachowaniem czy skupieniem na lekcjach. Ciekawe, jakie są Wasze opinie na temat tej książki?

Beata Wysocka metodyczka Early Stage

Autorka: Beata Wysocka, metodyczka Early Stage



Zobacz też inne recenzje książek (nie tylko) dla nauczycieli:

👉 Recenzja książki Joanny Steinke-Kalembki „Dodaj mi skrzydeł! Jak rozwijać u dzieci motywację wewnętrzną?”
👉 Recenzja książki Thich Nhat Hanh i Katherine Weare „Szczęśliwi nauczyciele zmieniają świat
👉 Recenzja książki Kelly McGonigal Siła stresu”
👉 Recenzja książki Craiga Hasseda i Richarda Chambersa „Uważne uczenie się”
👉 Recenzja książki Stuarta Shankera „Samoregulacja w szkole”

Komentarze

Rozmowa kwalifikacyjna lektor jezyka angielskiego

Jak dobrze wypaść na rozmowie kwalifikacyjnej? Rady dla lektorów

Jak dobrze wypaść na rozmowie kwalifikacyjnej? Przede wszystkim zwróć uwagę na to, jakie masz umiejętności – również te miękkie – i przemyśl, jak możesz je z...
Czytaj więcej
Praca jako lektor nauczyciel bez wyksztalcenia filologicznego

Praca jako lektor angielskiego bez wykształcenia filologicznego – czy to możliwe?

Jak zostać nauczycielem angielskiego bez studiów? Czy to w ogóle możliwe? Jeżeli chcesz uczyć w szkole podstawowej lub średniej, to wystarczy, że ukończysz n...
Czytaj więcej
Myslenie krytyczne w edukacji dzieci i mlodziezy early stage

Jak rozwijać umiejętności krytycznego myślenia u uczniów na lekcjach języka angielskiego?

Co to jest myślenie krytyczne? Na czym polega? Myślenie krytyczne to ważna umiejętność we współczesnym świecie. Jest zaliczana do kluczowych kompetencji XXI ...
Czytaj więcej
QT 2

Quick Trick season 2, episode 2: ONE PEN

W drugim odcinku drugiego sezonu QUICK TRICK przedstawiamy kolejny sposób na ćwiczenie nauki pisania nowych słów bez konieczności przynoszen...
Czytaj więcej